|
RUSYA FEDERASYONU
EKONOMİSİNE TOPLU BİR BAKIŞ
Rusya
Federasyonu SSCB zamanında ağır ve hantal
ekonomik yapısına karşılık, gıda ürünleri konusunda kendi kendine yeterli,
askeri araç ve gereçler başta olmak üzere sanayi ürünleri üretemi
gerçekleştirebilen bir ülke durumundayken, 1991 yılında SSCB'nin
dağılmasından sonra, büyük ekonomik krizin yaşandığı 1998 yılına kadar
ekonomisi sürekli küçülen bir ülke konumunda olmuştur. Rusya'da yaşanan büyük
ekonomik krizin ardından ihracatının %70-%75'lik bölümünü teşkil eden doğal gaz
ve petrol gibi doğal kaynak ürünlerinin dünya piyasalarında değerlerinin
artmasının da bir sonucu olarak, Rus ekonomisi büyüme içerisine girmiştir.
Rusya Hükümeti tarafından uygulanan makro ekonomik politikalar neticesinde de
Rusya ekonomisinin son
5
yılda ciddi bir toparlanma süreci içinde olduğu görülmektedir.
1999
yılından başlayarak,
ülkede sağlanan reel gelir artışı, uluslararası likitideyi oluşturan
altın/döviz rezervinin sürekli olarak artması ve
dış borç ödemelerini takvimine uygun olarak gerçekleştirmesi neticesinde
uluslararası reyting Kuruluşu FITCH Rusya Federasyonu’nun kredi notunu
Mayıs 2003'te
“BB-“den
“BB+”ya, Ekim 2003'te de yatırım reytingini "Ba2"den "Baa3" e
yükseltmiştir.
2003
yılı Rusya ekonomisi bakımından oldukça başarılı geçmiştir. Rusya’da
yabancı sermaye yatırımlarının çoğalması, hammadde ve enerji
kaynakları üretiminin ve ihracatının artırılması neticesinde 2003
yılında Rusya GSMH’sının önceki yıla oranla %6,6 oranında büyüme
sağlamıştır. 2003 yılında sanayii ürünleri üretimi %6,7 anasermaye
yatırımları ise %11 oranında artış kaydetmiştir Rusya Hükümetinin
toplam iç ve dış borç stoğu GSMH’nın %30’ne kadar gerilemiş
durumda. Yıl sonu itibarıyla altın/döviz rezervi 77,8 milyar dolara
ulaşmıştır. Halen, Rusya’nın toplam dış borcu GSMH’sının %20’ne
eşit seviyede bulunmaktadır. Bilindiği gibi, bir ülkenin yabancı
yatırımlar açısından cazip sayılması için dış borc toplamının
GSMH’sının %14’ni geçmemesi gerekmektedir. Rusya Maliye Bakanlığına
göre, Rusya’nın dış borç yükü 2004 - 2006 yılları arasında önemli
ölçüde azalacaktır.
Nitekim Rusya tarafından 2003 yılı içerisinde 17 milyar dolar
tutarında dış borç ödemesi yapılmıştır.
Dünya'da yaşanan ekonomik durgunluğun ve 11 Eylül
sonrası Amerika Birleşik Devletlerinin Afganistana müdahalesi ve
2003 yılında ABD'nin Irak'ı işgalinin Rus
ekonomisine gözle görülür olumsuz bir etkisi olmamıştır. R.F.
2003 yılında da Devlet Başkanı Vladimir Putin'in iktidara
gelmesiyle birlikte başlatılmış bulunan ekonomik reformlara ara
vermeden devam edilmiştir. Rusya 1999 yılından başlayarak ard
arda beşinci yıl ekonomik gelişmesini sğrdürmüştür. 2003 yılında
Rusya Federasyonu Devlet Duması ekonomik reform konusunda
rekor sayılabilecek sayıda yasal düzenlemeyi kabul ederek, yürürlüğe
sokmuştur. Ancak, yasal düzenlemeleri istenilen düzeye kavuşturmak
amacıyla daha bir çok yasal düzenleme yapılması ve anılan
düzenlemelerin yürürlüğe girerek işlerlik kazanması için oldukça
uzun süre gerekeceği aşikardır. Aralık ayında yapılan Rusya
Parlamentosu’nun alt kanadını oluşturan Duma milletvekili
seçimlerinde Vladimir Putin tarafından desteklenen Birleşik Rusya
Partisi büyük başarı elde etmiş ve anılan partiye katılan bazı
milletvekilleri ile Duma’da Rusya Anayasasını değiştirecek sandalye
sayısına ulaşmış bulunmaktadır.
Rusya Federasyonu Hükümeti, hedeflenen ekonomik gelişme düzeyinin
daha da artırılması veya en azından aynı seviyede
tutulabilmesini temin etmek için ekonomik faaliyet alanlarının
çeşitlendirilmesine önem vererek, büyük ölçüde doğal ve enerji
kaynaklarına dayalı ekonominin diğer sanayi kolları tarafından da
desteklenmesini sağlamak amacıyla üretim faaliyetinde bulunan
kuruluşları desteklemeyi hedeflemektedir.
2003
yılı, RF için ekonomik krizin yaşandığı 1998 yılından sonra
ard arda ekonomik gelişmenin sürdüğü beşinci yıl olmuştur. RF'nin
ihracat gelirinin yaklaşık olarak % 75'î doğal kaynak ihracatından
elde edilmiştir. Rusya Hükümeti ekonomik faaliyet alanlarını
çeşitlendirmek amacıyla 2003 yılında da sürdürülen mevzuat
değişikliklerine devam etme arzusu içerisinde olduğu görülmüştür.
Ancak, ekonomilerin istikrarlı bir şekilde gelişmelerini
sağlayan en büyük faktörler arasında olan bankacılık ve mali
mevzuatlarını istenilen düzeye çıkaramamış olması ve ihracat
gelirinin çok büyük bir kısmının hala doğal kaynak ihracatından
elde ediliyor olması RF ekonomisinin önündeki en büyük engel olmaya
devam etmektedir.
Rusya ekonomisinde 2003 yılında yaşanan iyileşmeye rağmen Rus
ekonomisinin petrol fiyatlarına bağımlılığının artması
nedeniyle Rus ekonomisinin önümüzdeki günlerdeki seyri
belirsizliğini korumaktadır. 2003 yılı Rus ekonomisini
incelediğimizde, Rusya Federasyonu'nda sanayi ürünleri üretimimin
2002 yılına göre %6,7 oranında artmış olduğu görülmektedir. 2002
yılındaki üretim artışı %4,6 olarak gerçekleşmişti.
Bütün bunların ışığında Rus ekonomisinin gelişmesinin dünya
petrol fiyatlarına bağımlılığının sürmekte olduğu görülmektedir.
2003 yılında Rusya'da iç piyasada yapılan en büyük on
ticari işlemin hepsinin ham madde sektöründe gerçekleştirildiği
görülmektedir. Yine aynı şekilde Rusya'nın yabancı ülkelerle
gerçekleştirmiş olduğu ticari işlemin ilk beşi ham madde sektöründe
gerçekleşmiştir. Rusya Federasyonu'nun 2003 yılında ham madde
kaynakları dışındaki en büyük ihracat kalemlerini, tarım
ürünleri ile askeri silah ve teçhizatın oluşturduğu
görülmektedir.
Rusya
Ekonomisindeki
Son Gelişmeler
2004 yılının
ilk yarısında GSMH artışı %7,4 olarak gerçekleşmiştir. 2004 yılı
sonu itibarıyla GSMH artışının yıllık %6,7 oranında artarak, 16.080
milyar Ruble olacağı tahmin edilmektedir.
GSMH-Sektörel Dağılım (%)
|
|
2003 |
2004 |
|
|
İlk 6 Ay |
İkinci 6 Ay |
Yıl |
İlk 6 Ay |
İkinci 6 Ay.* |
Yıl* |
GSMH
İmalat Sanayii
Sanayii
Tarım
İnşaat
Hizmetler
Piyasa Hizmetleri
Ulaştırma
Ticaret
Piyasadışı
Hizmetler |
100.0
33.5
25.6
2.2
4.9
56.0
45.3
6.7
21.2
10.7
|
100.0
34.4
24.7
2.6
6.3
54.5
44.2
6.7
20.0
10.3
|
100.0
36.2
24.3
4.6
6.4
53.5
43.8
6.6
19.9
9.7
|
100.0
34.5
26.3
2.3
5.1
55.5
44.8
6.8
21.0
10.7
|
100.0
35.9
25.9
2.7
6.5
52.9
42.6
6.6
19.6
10.3
|
100.0
37.0
25.1
4.5
6.6
52.6
43.0
6.5
19.7
9.6
|
2004
yılının
ikinci yarısında sanayii üretim hızının azalması beklenmektedir. Sanayii
üretimi Rusya GSMH’sının artış hızının belirleyicisi olacaktır. Sanayi
üretiminin yanısıra inşaat sektörü de Rus GSMH’sının artış
hızını belirleyecek ikinci önemli unsur olarak görülmektedir.
2003 yılında
Rusya ekonomisine olumlu etkisini göstermeye başlamış olan yatırım
faaliyetleri 2004 yılının ilk yarısında da olumlu etkisine devam ederek,
2001 ve 2002 yıllarında meydana gelen yatırım durgunluğunun olumsuz
etkilerini önemli ölçüde giderdiği görülmektedir. 2004 yılında ana sermaye
yatırımlarının önemli sayılabilecek oranda artması neticesinde, döviz
rezervlerinin %12,7 oranında artarak, GSMH’sının %22,5’ini oluşturacağı
tahmin edilmektedir.
2004 yılında Rus
ekonomisinde görülen en önemli gelişme ihracata dayalı sektörlerin üretim
artışlarını önemli ölçüde artırmalarının yanısıra iç piyasaya yönelik
üretimin de artmaya devam etmesidir. Nitekim, temel ve yatırım ürünlerinde
iç piyasa talebinin yaklaşık olarak %45’i yerel üretimle karşılanmaya
başlanmıştır.
Diğer taraftan,
8 milyar dolarlık kişisel servetiyle Amerikan Forbes Dergisi tarafından
Rusya’nın en zengin iş adamı seçilen Yukos’un yönetim kurulu başkanı Mihail
Hodorkovski’nin Ekim 2003'te ihalelere usulsüzlük karıştırmak, vergi
kaçırmak ve zimmetine 1 milyar dolar geçirmek suçlarından tutuklanması ve
Yukos davası Rusya’ya yatırım yapmayı düşünen yabancıların Rus iş
ortamına ve mülkiyet hakları duyulan güveni olumsuz yönde etkileyen en somut
gelişme olmuştur. Nitekim, bu durum Rusya’nın uluslararası derecelendirme
kuruluşları tarafından verilen kredi notunu da olumsuz etkilediği
belirtilirken, Rus şirketlerinin uluslararası finans piyasalarında kredi
notlarının düşürülmesine neden olduğu görülmektedir.
2003'te 2.9 milyar dolar olarak gerçekleşen Rusya’dan illegal sermaye
çıkışının, 2004 yılında Merkez Bankası'nın 6.5 milyar dolarlık tahmininin
üzerine çıkarak, 8-8.5 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Rusya dışına
illegal yollardan sermaye çıkışının yeniden artmasına neden olarak Yukos
Davası gösteriliyor. Rusya’dan illegal sermaye çıkışı 1999 yılında 24
milyar dolar, 2002 yılında ise 8 milyar dolar olarak açıklanmıştı.
Diğer taraftan, 2003 yılı
içerisinde, çok büyük bölümünü Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) üyesi ülke
vatandaşlarının oluşturduğu göçmen işçiler tarafından Rusya dışına
transfer edilen para miktarının da 12 milyar dolar olduğu tahmin
ediliyor. Gürcistan’ın GSMH’sının %25’ini, Moldovya GSMH’sının ise
yaklaşık olarak %30’unu Rusya’da çalışan vatandaşlarının ülkelerine transfer
ettikleri para teşkil ediyor.
Rusya’da bankacılık ve finans alanında faaliyette
bulunan kuruluş sayısı 1 Ağustos 2004 tarihi itibarıyla 1273’e inmiştir.
|
©
Sitemizde
yer alan bilgiler ancak
www.rusyaofisi.com
adresi kaynak gösterilmek
şartıyla kullanılabilir |
|
